Εάν ποτέ έχετε χρησιμοποιήσει κάποιο αρχείο excel για να κάνετε υπολογισμούς και να δείτε την επίδραση ορισμένων ή όλων των μεταβλητών στο αποτέλεσμά σας τότε έχετε δημιουργήσει ένα απλό χρηματοοικονομικό μοντέλο. Εάν αλλάξατε τις παραδοχές για να δείτε τι θα συμβεί σε περίπτωση που δεν εξελιχθούν τα πράγματα όπως τα υπολογίζετε αλλά κάπως διαφορετικά τότε έχετε κάνει ανάλυση σεναρίων. Ακόμη εάν θέλετε να δείτε πόσο επηρεάζει η διακύμανση στις τιμές των μεταβλητών που χρησιμοποιείτε τότε έχετε πραγματοποιήσει ανάλυση ευαισθησίας.
Τα χρηματοοικονομικά μοντέλα που χρησιμοποιούνται στην πράξη από τους επαγγελματίες του finance βασίζονται κυρίως σε απολογιστικά στοιχεία οικονομικών καταστάσεων, σε παραδοχές για μελλοντικά έσοδα και έξοδα και σε παραδοχές που αφορούν το εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον. Τα χρηματοοικονομικά μοντέλα μπορεί να είναι σχετικά απλά ή αρκετά σύνθετα και μπορεί να εξυπηρετούν διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικούς χρήστες. Συνήθως αναπτύσσονται σε excel για να μπορούν να είναι ευέλικτα, να ελέγχονται καλύτερα και να υπάρχει μεγαλύτερη διαφάνεια. Το μεγάλο πλεονέκτημα που έχει το excel είναι ότι αποφεύγεται το “black box”και όλο το στήσιμό του είναι ξεκάθαρο, δεν είναι εξάλλου τυχαίο ότι ακόμη και τα μεγαλύτερα παγκοσμίως Investment Banging Departments χρησιμοποιούν το excel για τα valuation, τα M&A’s, τα LBO, με λίγα λόγια το financial modeling γίνεται στο excel.
Σίγουρα όμως ένα χρηματοοικονομικό μοντέλο δεν είναι ένα απλό excel καθώς παρουσιάζει πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τα οποία βέβαια θα πρέπει να χαρακτηρίζουν όλα τα μοντέλα που κατασκευάζονται.
Τι είναι αυτό που ξεχωρίζει ένα χρηματοοικονομικό μοντέλο από ένα απλό excel.
- Υπάρχει δομή, ένα χρηματοοικονομικό μοντέλο περιέχει ένα σύνολο παραδοχών και μεταβλητών οι οποίες επεξεργάζονται, (inputs, outputs, calculations, scenarios, sensitivity analysis), και καταλήγουν κατ’ ελάχιστον σε χρηματοοικονομικές προβλέψεις (projections / forecasts) με τη μορφή Αποτελεσμάτων, Ισολογισμών και Cash Flowς.
- Είναι δυναμικό, που σημαίνει ότι όταν αλλάζουν οι μεταβλητές επηρεάζονται οι υπολογισμοί και κατά συνέπεια διαμορφώνεται ανάλογα και το αποτέλεσμα. Το κύριο και βασικό χαρακτηριστικό ενός χρηματοοικονομικού μοντέλου πρέπει να είναι ακριβώς αυτό το χαρακτηριστικό, η ευελιξία στον υπολογισμό του αποτελέσματος μετά από αλλαγή των μεταβλητών.
- Συσχέτιση μεταξύ των μεταβλητών, όταν αλλάζει μια μεταβλητή επηρεάζει και τις άλλες συσχετιζόμενες μεταβλητές, αυτό σημαίνει ότι όταν θα μεταβάλλουμε για παράδειγμα τις ημέρες πελατών θα μεταβληθεί το υπόλοιπο πελατών στον ισολογισμό και θα αλλάξει το κεφάλαιο κίνησης στο cash flow.
- Περιλαμβάνει προβλέψεις, συνήθως πάντα τα χρηματοοικονομικά μοντέλα ενδιαφέρονται για το μέλλον, προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν τι πρόκειται να συμβεί μελλοντικά χρησιμοποιώντας λογικές παραδοχές και εκτιμήσεις με τρόπο όσο πιο τεκμηριωμένο γίνεται. Οι αναλυτές, τα στελέχη κλπ θέλουν να γνωρίζουν για παράδειγμα τι θα συμβεί στη ρευστότητα και την κερδοφορία μιας εταιρείας εάν μεταβληθούν κατά τις επόμενες εξεταζόμενες περιόδους οι όροι πίστωσης προς στους πελάτες, πχ εάν από 20 ημέρες πίστωση δοθούν 40 ημέρες προκειμένου να αυξηθούν οι πωλήσεις.
- Περιλαμβάνει σενάρια και ανάλυση ευαισθησίας, καθώς το μέλλον εμπεριέχει αβεβαιότητα και δυσκολία στις προβλέψεις ένα χρηματοοικονομικό μοντέλο πρέπει να ευέλικτο και γι´αυτό εξετάζει και τις περιπτώσεις όπου οι εξελίξεις μπορεί να διαφέρουν από τον βασικό σχεδιασμό. Για παράδειγμα μας ενδιαφέρει να γνωρίζουμε τι θα μπορούσε να συμβεί στην κερδοφορία εάν δεν επιτευχθεί το πλάνο πωλήσεων όπως αρχικά σχεδιάσθηκε, και τι περιθώρια υπάρχουν στη μείωση των πωλήσεων προκειμένου να μην γυρίσει η κερδοφορία αρνητική;
Το financial modeling είναι πολύ στενά συνδεδεμένο με το corporate finance καθώς έχει να διαχειρισθεί θέματα που σχετίζονται με προβλέψεις, κινδύνους, αποδόσεις και σαφώς αρκετή αβεβαιότητα. Η λογιστική από την άλλη πλευρά καθώς ενδιαφέρεται κυρίως με τη καθημερινή λειτουργία μιας εταιρείας, το καθημερινό flow of money και πράγματα που έχουν ήδη συμβεί ακουμπά με ένα διαφορετικό τρόπο το financial modeling, θα λέγαμε καλύτερα ίσως παρόμοιο. Προφανώς το corporate finance με τη λογιστική έχουν σημείο τομής και μάλιστα πολύ σημαντικό, τα IFRS έχουν αυξήσει πολύ τις απαιτήσεις της σύγχρονης λογιστικής η οποία για να μπορέσει να ανταποκριθεί σήμερα έχει την ανάγκη σύγχρονων εργαλείων και τεχνικών παρόμοιων με του corporate finance.
Πεδίο εφαρμογής των χρηματοοικονομικών μοντέλων.
The sky is the limit, με άλλα λόγια οι εφαρμογές στο corporate finance είναι απλά πάρα πολλές. Ας αναφέρουμε πολύ συνοπτικά τις πιο συχνές εφαρμογές και περιπτώσεις χρήσης χρηματοοικονομικού μοντέλου.
Business Plan, η διαδικασία του business plan είναι μια σύνθετη διεργασία όπου στο τέλος θα πρέπει να καταλήγει σε συγκεκριμένα χρηματοοικονομικά μεγέθη προκειμένου να διαπιστωθεί η επάρκεια και η βιωσιμότητα του σχεδίου. Όλο το πάζλ (στρατηγική, μάρκετινγκ, operations κλπ ) θα πρέπει να ποσοτικοποιηθεί και να απεικονισθεί σε χρηματοοικονομικούς όρους. Η ευελιξία και η δυνατότητα εξέτασης εναλλακτικών είναι κάτι παραπάνω από επιβεβλημένη. Το χρηματοοικονομικό μοντέλο πρέπει να βοηθά στη λήψη αποφάσεων και μάλιστα πολύ καλά τεκμηριωμένες παραδοχές.
Αποτίμηση και άντληση κεφαλαίων, η αξία μιας εταιρείας χρειάζεται να είναι γνωστή όταν πρόκειται να μεταβιβασθεί είτε ολόκληρη είτε μέρος αυτής ή ακόμη όταν πρόκειται να εισέλθουν νέοι μέτοχοι ή υφιστάμενοι μέτοχοι οι οποίοι θέλουν να πωλήσουν τη συμμετοχή τους. Επίσης όταν θέλουμε να εξετάσουμε εάν η τρέχουσα αξία της μετοχής μιας εισηγμένης εταιρείας είναι υποτιμημένη ή υπερτιμημένη η αποτίμηση με βάσει τα θεμελιώδη μεγέθη ή με συγκριτικά στοιχεία (comparable valuation) μπορεί να δώσει απαντήσεις καθώς οι αγορές επηρεάζονται πολλές φορές από συγκυρίες και ψυχολογικούς παράγοντες. Ακόμη η αποτίμηση αποτελεί εργαλείο μέτρησης της απόδοσης που έχει επιτύχει μια εταιρεία αλλά και στόχο για μεγιστοποίηση της αξίας της μετοχής. Επιπλέον σε περιπτώσεις IPO, καθώς απαιτείται να προσδιορισθεί η αξία της μετοχής, στην άντληση νέων κεφαλαίων μέσω venture capital, private equites, ή τραπεζικού δανεισμού καθώς και σε άλλες εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης. Ο χώρος γενικά του corporate finance και investment banking (επενδυτική τραπεζική) στηρίζεται πάρα πολύ στα χρηματοοικονομικά μοντέλα.
Προϋπολογισμοί και προβλέψεις, το budgeting βοηθά στο σχεδιασμό και την κατανόηση της απόδοσης μιας εταιρείας, αποτελεί το προϊόν μιας συλλογικής δράσης όπου κάθε διεύθυνση ή οργανωτική μονάδα συνεισφέρει το δικό της στοιχείο. Όλα αυτά ενοποιούνται και επεξεργάζονται σε ένα ενιαίο σύστημα και αποτελούν περαιτέρω εξειδίκευση της χαραχθείσας στρατηγικής. Με το χρηματοοικονομικό μοντέλο, μεταξύ άλλων αναλύονται θέματα ρευστότητας, γίνεται κατανομή των πόρων και εκτιμάται το αποτέλεσμα της περιόδου (μηνιαίο, τριμηνιαίο εξαμηνιαίο ή ετήσιο) αναφοράς του budget.
Ανάλυση πιστοληπτικής δυνατότητας (credit analysis), αφορά τη περίπτωση όπου οι επενδυτές κατασκευάζουν χρηματοοικονομικά μοντέλα για να ελέγξουν την ικανότητα μιας εταιρείας να αποπληρώσει τα κεφάλαια που πρόκειται να δανεισθεί ή ακόμη και τις υποχρεώσεις της προς τους προμηθευτές της. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η εξέταση της βιωσιμότητας μιας εταιρείας προκειμένου να αναπτυχθεί κάποια συνέργεια ή μακροχρόνια μορφή συνεργασίας.
Ανάλυση σεναρίων και αποφάσεων του management, πολλές φορές το management θέλει να γνωρίζει ποια θα είναι η επίπτωση ορισμένων αποφάσεων που λαμβάνει ή πρόκειται να λάβει στα αποτελέσματα της εταιρείας, όπως για παράδειγμα αύξηση της τιμής πώλησης ή μια έκτακτη εξέλιξη που ενδεχομένως μπορεί να φέρει μείωση των πωλήσεων, κλπ. Η χρήση χρηματοοικονομικού μοντέλου είναι απαραίτητη σε τέτοιες περιπτώσεις καθώς εξετάζει πολλά θέματα και μεταβλητές και όχι μόνο τα λογιστικά κέρδη.
Φυσικά από τα παραπάνω που αναφέραμε υπάρχουν χρηματοοικονομικά μοντέλα και για πιο εξειδικευμένες περιπτώσεις όπως για project financing, LBO, M&A’s, κλπ.
Ποιοι χρησιμοποιούν τα χρηματοοικονομικά μοντέλα
Τα μοντέλα τα χρησιμοποιούν όλοι όσοι ενδιαφέρονται για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση μιας εταιρείας, την εκτίμηση του κινδύνου και της απόδοσης καθώς και πολλά άλλα ζητήματα τα οποία έχουν αναφερθεί νωρίτερα στο άρθρο μας. Χρηματοοικονομικοί αναλυτές, επαγγελματίες του corporate finance, επενδυτές, σύμβουλοι επιχειρήσεων, λογιστές, financial controllers, οικονομικοί διευθυντές, χρηματοοικονομικά & πιστωτικά ιδρύματα, τμήματα αναλύσεων κλπ, είναι οι πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις χρηστών χρηματοοικονομικών μοντέλων. Γενικά οποιοσδήποτε ασχολείται με την χρηματοοικονομική ανάλυση, το corporate finance και τη λογιστική αποτελεί χρήστη ή δυνητικό χρήστη κάποιου χρηματοοικονομικού μοντέλου.
Αξίζει κάποιος να επενδύσει στη γνώση κατασκευής και κατανόησης των χρηματοοικονομικών μοντέλων;
Σίγουρα ένα χρηματοοικονομικό μοντέλο είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα excel καθώς όπως είπαμε και στην αρχή αποτελεί ένα ολοκληρωμένο δυναμικό σύστημα με δομή.
Η γνώση κατασκευής ενός μοντέλου έχει το πλεονέκτημα ότι δίνει συμπυκνωμένη γνώση της λειτουργίας μιας εταιρείας και αναπτύσσει τις δεξιότητες που απαιτούνται για τη διοίκηση μιας εταιρείας, ενός project ή κάποιου deal καθώς θίγει την πλειονότητα των θεμάτων που σχετίζονται με το σκοπού του χρηματοοικονομικού μοντέλου. Γνώσεις λογιστικής, excel, business και transaction analysis συνδυάζονται για να προκύψει το τελικό αποτέλεσμα. Καθώς τα χρηματοοικονομικά μοντέλα κατασκευάζονται για να καλύψουν τις διοικητικές ανάγκες των managers, την ενημέρωση των μετόχων και των επενδυτών για την λήψη των αποφάσεων τους – για τους δικούς της σκοπούς βέβαια η κάθε μια πλευρά – η εμπειρία που αποκτά ο financialmodeler προφανώς είναι πολύτιμη.
Όσον αφορά τις επαγγελματικές προοπτικές φαίνεται ότι είναι αρκετά ευνοϊκές καθώς το financial modeling αφορά σχεδόν οτιδήποτε συνδέεται με χρηματοοικονομική δραστηριότητα και λειτουργία. Αποτελεί μάλιστα δεξιότητα που είτε ζητείται ως το κύριο αντικείμενο απασχόλησης είτε ως συμπληρωματικό προσόν κάποιας διαθέσιμης θέσης εργασίας. Στην Ελλάδα σήμερα πολλές συμβουλευτικές εταιρείες, εμπορικές εταιρείες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αξιοποιούν στελέχη που διαθέτουν καλές γνώσεις χρηματοοικονομικής μοντελοποίησης. Επιπλέον υπάρχει το πολύ σημαντικό πλεονέκτημα το οποίο σχετίζεται με την δυνατότητα παροχής ευελιξίας για ανεξάρτητη επαγγελματική απασχόληση, καθώς ένα υπολογιστής είναι σχεδόν το μόνο χρειάζεται – και μια καλή βέβαια σύνδεση στο internet για τις επικοινωνίες – προκειμένου να εργασθεί κάποιος από οπουδήποτε.
Η Finance Skills (https://financeskills.gr ) παρέχει επαγγελματική εκπαίδευση στην εφαρμοσμένη χρηματοοικονομική με τη χρήση μοντέλων excel, αναλυτικών σημειώσεων, video-παρουσιάσεων καθώς και άλλου υποστηρικτικού υλικού.